Wat is buikvet (visceraal vet)?
Wanneer we praten over lichaamsvet, is het belangrijk om onderscheid te maken in waar het vet zich bevindt, omdat dit het lichaam op verschillende manieren beïnvloedt.
- Onderhuids vet (subcutaan vet): is vet dat direct onder de huid zit, bijvoorbeeld op de dijen en heupen. Vanuit een puur medisch perspectief is dit vet relatief ongevaarlijk en heeft het een beschermende en isolerende functie.
- Buikvet (visceraal vet): is vet dat dieper in de buikholte ligt en onze inwendige organen zoals de lever, darmen en alvleesklier omringt.
De middelomtrek is een eenvoudige maat die een schatting kan geven van de hoeveelheid buikvet. Voor vrouwen betekent een middelomtrek van meer dan 80 cm en voor mannen meer dan 94 cm een verhoogd risico op type 2-diabetes en hart- en vaatziekten. Een middelomtrek van 88 cm of meer bij vrouwen en 102 cm of meer bij mannen betekent een nog hoger risico, bijvoorbeeld op hart- en vaatziekten. De middelomtrek is daarom een belangrijke aanvulling bij het beoordelen van de gezondheid.
Waarom buikvet het risico op ziekten kan verhogen
Buikvet is meer dan alleen een energiereserve; het functioneert als een eigen, hormonaal actief orgaan. Wanneer de hoeveelheid visceraal vet toeneemt, beginnen de vetcellen in de buik ontstekingsbevorderende signaalstoffen, zogenaamde cytokinen, in de bloedbaan af te scheiden. Dit veroorzaakt een chronische, milde ontsteking in het lichaam. Op de lange termijn kan deze ontsteking leiden tot insulineresistentie, wat betekent dat de cellen van het lichaam moeilijker glucose uit het bloed kunnen opnemen en de insulinespiegel stijgt. Het is dit onderliggende proces dat ervoor zorgt dat buikvet een sterke risicofactor is voor onder andere een hoge bloeddruk, type 2-diabetes en hart- en vaatziekten.
Het risico om hierdoor getroffen te worden is over het algemeen hoger voor mannen, omdat zij biologisch gezien vaker vet centraal in de buik opslaan. Bij vrouwen neemt dit type vetopslag vooral toe na de menopauze wanneer de hormoonspiegel verandert. Waar het vet op het lichaam zit, is daarom van belang voor de gezondheid, niet alleen hoeveel je weegt.
Waarom verzamelt het vet zich rond onze inwendige organen?
Buikvet wordt beïnvloed door verschillende factoren die samenwerken. Sommige kunnen we zelf beïnvloeden, andere niet. Hier zijn enkele van de belangrijkste:
Toegenomen hoeveelheid lichaamsvet
Buikvet neemt meestal toe wanneer de totale hoeveelheid lichaamsvet toeneemt. Dit gebeurt wanneer de energie-inname gedurende een langere periode groter is dan het energieverbruik van het lichaam. Wanneer de vetmassa van het lichaam toeneemt, neemt ook de hoeveelheid vet die in de buik wordt opgeslagen toe, inclusief het viscerale vet.
Erfelijkheid en geslacht
Vetverdeling is in hoge mate erfelijk en wordt ook beïnvloed door geslachtshormonen. Mannen hebben vaker meer vet centraal opgeslagen (androïde vetverdeling), terwijl vrouwen in de vruchtbare leeftijd vaker meer onderhuids vet op de heupen en dijen opslaan (gynoïde vetverdeling). Het verschil komt onder andere door geslachtshormonen zoals oestrogeen en testosteron.
Hormonale veranderingen en veroudering
Wanneer de oestrogeenspiegel daalt tijdens de menopauze, kan de vetverdeling veranderen, waardoor een groter deel rond de taille wordt opgeslagen. Ook veroudering op zich beïnvloedt de lichaamssamenstelling. De spiermassa neemt geleidelijk af met de jaren, en dat kan ervoor zorgen dat het aandeel lichaamsvet toeneemt, vooral in de buik.
Stress en slaapgebrek
Slaap en stress kunnen de middelomtrek beïnvloeden. Bij slaapgebrek raken hormonen die honger en verzadiging regelen uit balans, wat de eetlust kan verhogen en het moeilijker kan maken om een stabiel gewicht te behouden. Langdurige stress kan het lichaam ook beïnvloeden via het stresshormoon cortisol, dat gekoppeld is aan verhoogde vetopslag in de buik.
Wat kun je doen om de middelomtrek te verminderen?
Het is niet mogelijk om plaatselijk vet te verbranden op een bepaald deel van het lichaam, zoals de buik. Wanneer je de totale hoeveelheid lichaamsvet vermindert, neemt ook het buikvet af. Voor de meeste mensen gaat het om een combinatie van veranderde eetgewoonten, regelmatige fysieke activiteit en duurzame leefgewoonten over een langere periode. Hier zijn enkele tips en adviezen die je kunnen helpen de middelomtrek te verminderen.
1. Val af – zelfs een klein gewichtsverlies kan grote gezondheidseffecten hebben
Je hoeft niet veel af te vallen om je gezondheid te verbeteren. Een gewichtsverlies van ongeveer 5-10 procent van het lichaamsgewicht kan duidelijke verbeteringen geven in de bloeddruk, bloedvetten en bloedsuikerspiegel. Onderzoek toont aan dat het viscerale vet vaak relatief vroeg afneemt bij gewichtsverlies, wat de gevoeligheid van het lichaam voor insuline kan verbeteren en het risico op type 2-diabetes en hart- en vaatziekten kan verminderen.
2. Bekijk de eetgewoonten en creëer een energietekort
Om af te vallen, moet je over een langere periode een energietekort bereiken. Dit betekent dat je meer calorieën verbruikt dan binnenkrijgt via eten en drinken. Een van de meest effectieve strategieën is om de voeding te herzien. Dit kan bijvoorbeeld gaan om:
- meer groenten, peulvruchten en volkorenproducten eten die volume geven en goed verzadigen
- een hogere eiwitinname voor meer verzadiging en om spiermassa te behouden bij gewichtsverlies
- de inname van suikerhoudende dranken, snoep, snacks en gebak verminderen
- alert zijn op alcohol, wat kan bijdragen aan een verhoogde energie-inname
3. Train regelmatig
Regelmatige fysieke activiteit kan vet rond de inwendige organen verminderen. Een verklaring is dat visceraal vet een hogere stofwisseling heeft dan onderhuids vet. Het is hormonaal gevoeliger en komt makkelijker vrij als energie wanneer je beweegt. Fysieke activiteit verbetert ook de insulinegevoeligheid en beïnvloedt de bloeddruk, bloedvetten en bloedsuikerspiegel positief. Zelfs als het gewicht niet duidelijk verandert, kan een verminderde middelomtrek belangrijke gezondheidsvoordelen betekenen voor hart en vaten. Een combinatie van conditietraining (aerobe training) en krachttraining geeft het beste effect op de metabole gezondheid.
4. Geef prioriteit aan slaap en herstel
Probeer voldoende slaap te krijgen, bij voorkeur 7-8 uur per nacht. Slaapgebrek en langdurige stress kunnen de hormonen van het lichaam beïnvloeden, waaronder cortisol, en kunnen ertoe bijdragen dat er meer vet in de buik wordt opgeslagen. Voldoende slaap heeft ook een positieve invloed op de honger- en verzadigingshormonen van het lichaam en maakt het makkelijker om een gezond gewicht te behouden.
Wanneer is het tijd om hulp te zoeken?
Het kan belangrijk zijn om hulp te zoeken als je een grote middelomtrek hebt en tegelijkertijd:
- een hoge bloeddruk, verhoogde bloedvetten of een verhoogde bloedsuikerspiegel hebt
- veel snurkt, vaak moe bent of slaapapneu vermoedt
- naaste familieleden hebt die op jonge leeftijd hart- en vaatziekten hebben gekregen
- ervaart dat het moeilijk is om het gewicht of de middelomtrek op eigen kracht te beïnvloeden en ondersteuning wilt
Je kunt professionele hulp krijgen om uw situatie te beoordelen en ondersteuning krijgen bij het vinden van een gezonde levensstijl die bij je past. In sommige gevallen zijn leefstijlveranderingen niet genoeg om voldoende gewichtsverlies te bereiken of de middelomtrek te verminderen. Dan kan een medische gewichtsbehandeling een alternatief zijn, bijvoorbeeld met medicijnen als onderdeel van een gestructureerde behandeling en opvolging. Bij Yazen kun je ondersteuning krijgen van een zorgteam met medische expertise op het gebied van overgewicht en obesitas. Aarzel niet om contact op te nemen wanneer je twijfelt. Hulp is een belangrijke stap naar een betere gezondheid.
Samenvatting
Buikvet is in het bijzonder gekoppeld aan gezondheidsrisico's en daarom is het belangrijk om de middelomtrek te meten. Wanneer je als vrouw een middelomtrek van meer dan 80 cm hebt of als man meer dan 94 cm, kan dit een teken zijn van te veel buikvet en daarmee een verhoogd risico op gezondheidsproblemen. Er zijn verschillende manieren om de middelomtrek te verminderen. Een uitgebalanceerd dieet dat leidt tot gewichtsverlies is een effectieve manier om buikvet te verminderen. Ook training speelt een grote rol, evenals voldoende slaap en herstel. Soms zijn leefstijlveranderingen echter niet voldoende om het gewicht te beïnvloeden of voldoende buikvet kwijt te raken. Dan kan een medische gewichtsbehandeling een alternatief zijn. Je hoeft de verandering niet alleen door te voeren, er is ondersteuning beschikbaar als je hulp wilt bij het opstarten en volhouden van nieuwe gewoonten.
.svg)