GLP-1: hoe medisch gewichtsverlies werkt
De behandeling van obesitas en overgewicht draait zelden alleen om wilskracht. Het gaat erom de biologie van het lichaam te begrijpen en deze medisch te behandelen. Moderne medicatie heeft gewichtsverlies ingrijpend veranderd door het lichaam fysiologisch te ondersteunen bij het verminderen van hongergevoelens en mensen zo een echte kans te geven hun gewoonten te veranderen. Een van de belangrijkste ontwikkelingen op dit gebied is medische behandeling op basis van GLP-1, die rechtstreeks invloed heeft op het honger- en verzadigingssysteem van het lichaam.
Wat is GLP-1?
GLP-1 is een hormoon dat van nature in de darmen wordt aangemaakt en de eetlust en bloedsuikerspiegel reguleert. In synthetische vorm wordt het gebruikt als medicatie voor de behandeling van obesitas en diabetes type 2.
Wanneer je een maaltijd eet, maakt je lichaam van nature het hormoon GLP-1 (glucagonachtig peptide-1) aan om je hersenen een signaal van verzadiging te geven. Dit van nature voorkomende hormoon wordt echter binnen enkele minuten afgebroken door enzymen in het lichaam. Medische behandeling is gebaseerd op zogenaamde GLP-1-receptoragonisten. Deze medicatie is chemisch aangepast om het natuurlijke hormoon van het lichaam na te bootsen, met één belangrijk verschil: ze is bestand tegen het natuurlijke afbraakproces van het lichaam. Hierdoor blijft de medicatie actief in de bloedbaan en werkt deze continu, tot wel een week lang.
De bekendste werkzame stoffen binnen deze groep medicatie zijn semaglutide (in Wegovy en Ozempic) en tirzepatide (in Mounjaro, een dubbele agonist die ook het GIP-hormoon beïnvloedt). Deze medicatie, ontwikkeld door Novo Nordisk en Eli Lilly, wordt gebruikt voor de behandeling van zowel diabetes type 2 als obesitas en is aantoonbaar effectief bij het bereiken van duurzaam gewichtsverlies.
Hoe werkt GLP-1?
Eetlustsignalen
GLP-1 werkt vooral doordat het hongersignalen in de hersenen vermindert en de maaglediging vertraagt. Daardoor blijven mensen langer een verzadigd gevoel houden en kunnen ze kleinere porties eten.
De regulering van eetlust in de hersenen
Vanuit fysiologisch perspectief pakt de medicatie overgewicht via meerdere mechanismen tegelijkertijd aan. In de hersenen bindt het zich aan receptoren in het centrum dat de eetlust reguleert. Hierdoor neemt de voortdurende mentale drang naar energierijk voedsel af. Dit verschijnsel wordt vaak aangeduid als "food noise".
Het maag-darmkanaal
In het maag-darmkanaal vertraagt de medicatie de spijsvertering en zorgt ze ervoor dat de maag zich langzamer leegt. Dit zorgt voor een langdurig fysiek verzadigingsgevoel. Tegelijkertijd helpt de behandeling de alvleesklier om de afgifte van insuline te reguleren. Hierdoor worden sterke schommelingen in de bloedsuikerspiegel beperkt, die vaak kunnen leiden tot een sterke trek in zoetigheid. Daarnaast draagt GLP-1-medicatie bij aan een aanzienlijke verlaging van het HbA1c (de gemiddelde bloedsuikerspiegel over een langere periode) en de nuchtere bloedsuiker. Dit is belangrijk voor zowel de behandeling van diabetes als gewichtsbeheersing.
Wie komt in aanmerking voor GLP-1-medicatie?
GLP-1-medicatie kan voor gewichtsverlies worden voorgeschreven aan mensen met een BMI van 30 of hoger, of met een BMI vanaf 27 in combinatie met een gewichtsgerelateerde aandoening, zoals hoge bloeddruk.
In de moderne gezondheidszorg wordt obesitas beschouwd als een chronische ziekte en is de medische behandeling ervan zorgvuldig gereguleerd. Deze medicatie is niet bedoeld voor cosmetisch gewichtsverlies bij mensen met een gezond gewicht. Ze zijn ontworpen om de ernstige gezondheidsrisico's te verminderen die samenhangen met langdurige obesitas, waaronder hart- en vaatziekten en diabetes type 2.
Voordat de medicatie wordt voorgeschreven, vindt altijd een individuele beoordeling door een bevoegde arts plaats. Deze beoordeling omvat een evaluatie van de medische voorgeschiedenis, eerdere pogingen om gewicht te verliezen en bloedonderzoek om te beoordelen of de behandeling veilig kan worden gestart. Zorgvuldige opvolging is daarnaast essentieel, omdat zowel de effectiviteit van de behandeling als eventuele bijwerkingen per persoon kunnen verschillen.
Hoe wordt GLP-1-medicatie toegediend?
GLP-1-medicatie wordt meestal toegediend als een wekelijkse injectie in het onderhuidse vetweefsel van de buik of het bovenbeen. De dosis wordt geleidelijk verhoogd over een periode van enkele maanden. De verschillende medicijnen hebben verschillende start- en maximumdoseringen, maar de meest voorgeschreven GLP-1-medicijnen worden allemaal toegediend als een wekelijkse injectie.
GLP-1-medicatie wordt geleverd in een voorgevulde injectiepen, waarmee patiënten de medicatie veilig en eenvoudig zelf thuis kunnen toedienen. De naald is zeer dun en kort, waardoor de injectie over het algemeen pijnloos is.
GLP-1-medicatie is ook verkrijgbaar in de vorm van tabletten die dagelijks worden ingenomen. Dit omvat Rybelsus, dat dezelfde werkzame stof bevat als Ozempic en Wegovy: semaglutide.
Resultaten: hoeveel gewicht kun je verliezen met GLP-1?
Werkzame stof | Mechanisme | Gemiddeld gewichtsverlies (klinische studies) | Beschikbare medicatie |
 Semaglutide | GLP-1-receptoragonist | 15 % (na 68 weken) | Wegovy, Ozempic, Rybelsus |
Tirzepatide | Dubbele agonist (GLP-1 & GIP) | 20 % (na 72 weken) | Mounjaro |
In klinische studies bereikten patiënten die werden behandeld met moderne GLP-1-medicatie een gemiddeld gewichtsverlies van 15% tot 20% van hun lichaamsgewicht na iets meer dan een jaar behandeling.
Uit een grootschalig onderzoek onder 2.000 volwassenen bleek dat deelnemers die semaglutide gebruikten in combinatie met een voedings- en bewegingsprogramma na 68 weken gemiddeld 16% van hun lichaamsgewicht verloren. Ter vergelijking: mensen die alleen hun leefstijl aanpasten, verloren ongeveer 2,4% van hun gewicht. Vergelijkbare studies naar tirzepatide hebben over een vergelijkbare periode een nog groter gewichtsverlies laten zien.
Dit wordt vaak omschreven als een paradigmaverschuiving in de behandeling van overgewicht en obesitas, omdat resultaten van deze omvang voorheen alleen met bariatrische chirurgie konden worden bereikt. De onderzoeksresultaten worden ook ondersteund door gegevens uit de dagelijkse praktijk: onder de eigen patiënten van Yazen is het gemiddelde gewichtsverlies 16,6% na 18 maanden behandeling
Bijwerkingen van GLP-1
De meest voorkomende bijwerkingen van GLP-1-behandeling zijn misselijkheid, diarree en obstipatie. Deze zijn meestal mild tot matig en treden doorgaans op aan het begin van de behandeling of na een dosisverhoging.
Omdat de medicatie het spijsverteringsproces actief vertraagt, is het normaal dat het maag-darmkanaal tijd nodig heeft om zich aan te passen voordat het lichaam een nieuw evenwicht bereikt. Misselijkheid treedt vaak op wanneer iemand porties eet die te groot zijn voor de vertraagde maaglediging.
Het is ook belangrijk om te weten dat minder vaak voorkomende, maar ernstigere bijwerkingen kunnen optreden, zoals galblaasproblemen of een ontsteking van de alvleesklier. Deze bijwerkingen zijn echter zeer zeldzaam. In de meeste gevallen zijn de bijwerkingen echter mild en tijdelijk en hoeven de meeste patiënten de behandeling hierdoor niet te stoppen.
Lees meer over de veelvoorkomende en minder vaak voorkomende bijwerkingen van Wegovy en Mounjaro in onze uitgebreide artikelen.
Vervolgstappen bij een behandeling met GLP-1
Als medische behandeling voor gewichtsverlies geschikt kan zijn, begint het traject meestal met een medische beoordeling. Een arts beoordeelt je algehele gezondheid, medische voorgeschiedenis, eerdere pogingen om af te vallen en eventuele medicatie die je gebruikt om te bepalen of de behandeling geschikt is en zo ja, welke optie het beste bij je past.
Wil je meer weten over de verschillende GLP-1-medicijnen of de kosten ervan? In onze artikelen over Wegovy, Mounjaro en Ozempic vind je meer informatie.
FAQs:
Moet je GLP-1-medicatie levenslang gebruiken?
Omdat obesitas een chronische biologische aandoening is, is de kans groot dat honger en gedachten aan eten terugkomen als de behandeling abrupt wordt gestopt. Om de resultaten te behouden, hebben veel patiënten op de lange termijn een lage onderhoudsdosis nodig, in overleg met hun arts en in combinatie met gezonde eetgewoonten en regelmatige lichaamsbeweging.
Wat kost GLP-1-medicatie?
De kosten variëren afhankelijk van de medicatie en de dosering. Wegovy kost doorgaans ongeveer €95 – €225 per maand, terwijl Mounjaro ongeveer €150 –€450 per maand kost. Omdat deze medicatie in Nederland doorgaans zelf wordt betaald, zijn patiënten meestal zelf verantwoordelijk voor de volledige kosten van de behandeling.
Heb je diabetes type 2 nodig om GLP-1-medicatie te krijgen?
Nee. GLP-1-medicatie wordt zowel gebruikt voor de behandeling van diabetes type 2 als ter ondersteuning van gewichtsverlies bij mensen met overgewicht of obesitas. Voor gewichtsbeheersing kan GLP-1-medicatie worden voorgeschreven aan mensen met een BMI van 30 of hoger, of een BMI van minimaal 27 in combinatie met een gewichtsgerelateerde medische aandoening.
Is GLP-1-medicatie beschikbaar als tablet of alleen als injectie?
De werkzame stof semaglutide is ook verkrijgbaar als tablet voor dagelijks gebruik onder de merknaam Rybelsus. Het is primair goedgekeurd voor de behandeling van diabetes type 2, maar kan in bepaalde gevallen na een individuele medische beoordeling off-label worden voorgeschreven voor gewichtsverlies.
Mag je alcohol drinken tijdens het gebruik van GLP-1-medicatie?
Ja, maar met voorzichtigheid. Omdat de maag zich tijdens de behandeling langzamer leegt, blijft alcohol langer in het lichaam. Dit versterkt vaak de effecten van alcohol, verlaagt de tolerantie en vergroot de kans op misselijkheid aanzienlijk.
Wat gebeurt er als een dosis niet op de juiste dag wordt ingenomen?
Als je een dosis bent vergeten, kun je deze alsnog innemen zodra je eraan denkt, zolang het nog minimaal 48 uur duurt tot de volgende geplande dosis. Als het minder dan 48 uur duurt tot de volgende geplande dosis, sla je de vergeten dosis over en neem je de volgende dosis op de gebruikelijke dag.