STYLE SHEET
GLOBAL CSS
COLORS
ANIMATIONS
MEDIA QUERY

Vitamines en mineralen: klein maar onmisbaar

Wist je dat het woord vitamine afkomstig is van het Latijnse vita, dat ‘leven’ betekent, en amine, omdat wetenschappers oorspronkelijk dachten dat alle vitamines stikstof bevatten? Een toepasselijke naam, want hoewel we vitamines en mineralen maar in kleine hoeveelheden nodig hebben, zijn ze onmisbaar voor het leven. 

Elke dag vinden er duizenden processen plaats in je lichaam, vaak zonder dat je erbij stilstaat. Het voedsel dat je eet, wordt omgezet in energie, je immuunsysteem beschermt je tegen ziekteverwekkers en je spieren, bloed en botten hebben voortdurend onderhoud nodig. Vitamines en mineralen spelen bij veel van deze processen een belangrijke rol en helpen je lichaam goed te functioneren. Maar welke vitamines en mineralen hebben we eigenlijk nodig? En wanneer zijn supplementen nodig? In dit artikel bespreken we de belangrijkste voedingsstoffen, in welke voedingsmiddelen je ze vindt en wat je moet weten om er voldoende van binnen te krijgen.

‍

Een afbeelding van fruit en groenten
Op deze pagina

Van scheurbuik tot nieuwe inzichten

Al in de 18e eeuw ontdekte men dat zeelieden tijdens lange reizen scheurbuik konden krijgen. Deze ziekte wordt veroorzaakt door een tekort aan vitamine C, dat onder andere voorkomt in citrusvruchten, aardappelen en groenten.

Zeelieden die sinaasappels aten, kregen geen klachten zoals bloedingen en uitvallende tanden. Dit was een van de eerste ontdekkingen die lieten zien hoe belangrijk vitamines en mineralen zijn voor onze gezondheid.

Kleine voedingsstoffen met grote impact

In de 20e eeuw werd duidelijk dat ons lichaam meer nodig heeft dan alleen energie uit koolhydraten, vetten en eiwitten.

Wetenschappers ontdekten dat vitamines en mineralen ook onmisbaar zijn. Hoewel we er maar kleine hoeveelheden van nodig hebben, spelen ze een belangrijke rol bij veel lichaamsfuncties.

Ze zijn onder andere belangrijk voor het immuunsysteem, het zenuwstelsel, de stofwisseling, het gezichtsvermogen, de aanmaak van bloedcellen en de gezondheid van onze botten.

De 13 vitamines die je lichaam nodig heeft

Er zijn 13 essentiële vitamines die je lichaam nodig heeft om goed te kunnen functioneren:

  • Vitamine A, C, D, E en K.
  • Acht B-vitamines: thiamine (B1), riboflavine (B2), niacine (B3), pantotheenzuur (B5), biotine (B7), vitamine B6, vitamine B12 en folaat (B9). 

Elke vitamine heeft een eigen functie. Sommige dragen bij aan een goed gezichtsvermogen en een normale werking van het immuunsysteem, terwijl andere helpen om energie uit voeding vrij te maken.

Vitamine K is bijvoorbeeld nodig voor een normale bloedstolling.

Vetoplosbare vitamines (A, D, E en K) kunnen worden opgeslagen in de lever en het vetweefsel. Daardoor kan je lichaam deze reserves gebruiken wanneer dat nodig is.

Wateroplosbare vitamines (vitamine C en de B-vitamines) moet je daarentegen meestal regelmatig via je voeding binnenkrijgen. Je lichaam kan ze namelijk maar beperkt opslaan en een teveel wordt vaak via de urine uitgescheiden. Een bijzondere uitzondering is vitamine B12, die jarenlang in de lever kan worden opgeslagen.

Mineralen: bouwstoffen voor je lichaam

Naast vitamines heeft je lichaam ook mineralen en spoorelementen nodig, zoals ijzer, calcium, zink, selenium, magnesium, jodium en kalium.

Hoewel we deze stoffen in relatief kleine hoeveelheden nodig hebben, vervullen ze veel belangrijke functies.

Calcium helpt bij de opbouw en het behoud van sterke botten, ijzer is nodig om zuurstof door het lichaam te vervoeren en magnesium ondersteunt de normale werking van spieren en zenuwen. 

Andere mineralen, zoals zink en selenium, helpen de lichaamscellen te beschermen tegen oxidatieve schade.

Wanneer heb je voedingssupplementen nodig?

De meeste volwassenen die gevarieerd eten, hebben geen voedingssupplementen nodig. Ze krijgen namelijk voldoende voedingsstoffen binnen via hun voeding.

Bij ziekte, verminderde eetlust, een lagere opname van voedingsstoffen of een beperkt eetpatroon kunnen vitamine- en mineralensupplementen soms wel nodig zijn.

Ook wanneer je langere tijd minder calorieën binnenkrijgt, bijvoorbeeld tijdens het afvallen met een dagelijkse inname van minder dan 1.500 kcal, kan het moeilijker worden om voldoende vitamines en mineralen binnen te krijgen.

Daarom is het extra belangrijk om voedzame producten te kiezen wanneer je minder eet.

Voedingssupplementen zijn verkrijgbaar in verschillende vormen, zoals tabletten, capsules en poeders.

Denk je dat je een tekort aan bepaalde voedingsstoffen hebt? Dan kan een zorgverlener helpen beoordelen of bloedonderzoek of voedingssupplementen nodig zijn.

Overleg met een arts of andere zorgverlener voordat je extra vitamines of mineralen gaat gebruiken, vooral als je medicijnen neemt.

Supplementen die worden verkocht als hulpmiddel bij het afvallen, kunnen ook cafeïne of andere stimulerende stoffen bevatten. Deze producten zijn niet hetzelfde als vitamine- en mineralensupplementen die bedoeld zijn om aan je voedingsbehoeften te voldoen.

Belangrijke vitamines en mineralen op een rij

Vitamine D: voor je botten en immuunsysteem

Vitamine D helpt je lichaam calcium op te nemen, ondersteunt sterke botten en is nodig voor een goede werking van het immuunsysteem.

Je vindt vitamine D onder andere in vette vis, eieren, verrijkte zuivelproducten en margarine.

In tegenstelling tot de meeste andere vitamines kan je lichaam vitamine D ook zelf aanmaken wanneer je huid wordt blootgesteld aan zonlicht.

In Nederland is de zon gedurende een groot deel van de herfst en winter, ongeveer van oktober tot maart, niet krachtig genoeg om voldoende vitamine D via de huid aan te maken. Daarom is het in die periode extra belangrijk om vitamine D via voeding binnen te krijgen.

Sommige mensen hebben daarnaast een vitamine D-supplement nodig, bijvoorbeeld mensen van wie de huid weinig zonlicht krijgt of mensen van 70 jaar en ouder. In Nederland wordt vitamine D ook aanbevolen voor alle kinderen tot 4 jaar.

Een tekort aan vitamine D komt bovendien vaker voor bij mensen met overgewicht of obesitas.

Omdat vitamine D vetoplosbaar is, kan het worden opgeslagen in vetweefsel. Dit is een van de mogelijke verklaringen waarom de vitamine D-waarden in het bloed bij deze groep vaak lager zijn.

Dat betekent niet dat iedereen met overgewicht een supplement nodig heeft. De behoefte hangt onder andere af van je voeding, hoeveel zonlicht je gedurende het jaar krijgt en persoonlijke risicofactoren.

Folaat: belangrijk voor je bloed en tijdens de zwangerschap

Folaat is nodig voor de aanmaak van nieuwe cellen en rode bloedcellen.

Het is vooral belangrijk voor vrouwen die zwanger zijn of zwanger willen worden, omdat folaat het risico op een open ruggetje bij de baby verkleint.

Folaat zit onder andere in groene bladgroenten, koolsoorten, bonen, linzen, fruit en volkorenproducten.

In voedingssupplementen wordt meestal foliumzuur gebruikt, een synthetische vorm van folaat.

Vitamine B12: voor je stofwisseling en zenuwstelsel

Vitamine B12 is onder andere nodig voor de stofwisseling, het zenuwstelsel en de aanmaak van rode bloedcellen.

B12 komt vooral voor in dierlijke voedingsmiddelen, zoals vlees, vis, eieren en zuivelproducten.

Als je volledig plantaardig eet, heb je daarom een supplement nodig of moet je kiezen voor producten die zijn verrijkt met vitamine B12. Plantaardige voeding bevat van nature meestal niet voldoende B12 om aan de lichaamsbehoefte te voldoen.

Als je veganistisch eet, heb je mogelijk ook vitamine D-supplementen nodig, vooral als je weinig verrijkte voedingsmiddelen gebruikt of weinig zonlicht krijgt.

Bij oudere mensen neemt het vermogen van het lichaam om vitamine B12 op te nemen af, zelfs wanneer ze regelmatig voedingsmiddelen eten die rijk zijn aan B12.

IJzer: voor je bloed en energieniveau

IJzer is een mineraal dat je lichaam nodig heeft om hemoglobine aan te maken. Dit is een eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof naar de weefsels in je lichaam vervoert. 

Je vindt ijzer onder andere in vlees, vis, eieren, bonen, linzen en volkorenproducten. 

IJzer uit dierlijke voedingsmiddelen wordt over het algemeen gemakkelijker opgenomen dan ijzer uit plantaardige bronnen.

Vitamine C verbetert de opname van ijzer. Daarom is het verstandig om bij je maaltijden fruit of groenten te eten, zodat je lichaam ijzer uit voeding beter kan opnemen.

Een ijzertekort komt het vaakst voor bij menstruerende vrouwen en meisjes in de puberteit, onder andere door bloedverlies tijdens de menstruatie.

Ook mensen met obesitas kunnen een verhoogd risico op ijzertekort hebben.

Een mogelijke verklaring is dat lichte, chronische ontstekingen in het vetweefsel invloed hebben op de manier waarop het lichaam de ijzeropname reguleert. Hierdoor kan er minder ijzer uit voeding worden opgenomen. 

Magnesium: voor je spieren en energiehuishouding

Magnesium is nodig voor een normale werking van spieren en zenuwen en helpt je lichaam om energie uit voeding vrij te maken. 

Je vindt magnesium in veel alledaagse voedingsmiddelen, waaronder bonen, linzen, volkorenproducten, groene bladgroenten, vlees, vis en zeevruchten. 

Volkorenbrood bevat ongeveer drie keer zoveel magnesium als witbrood.

Pompoenpitten zijn ook een goede bron van magnesium. Slechts drie eetlepels (ongeveer 27 gram) kunnen al zo'n 160 mg magnesium leveren. Dat is een aanzienlijk deel van de dagelijkse behoefte van de meeste volwassenen.

Calcium: voor je botten en tanden

Calcium is belangrijk voor de opbouw en het behoud van sterke botten en tanden. 

Je lichaam heeft ook vitamine D nodig om calcium goed te kunnen opnemen. 

Calcium krijg je vooral binnen via melk, yoghurt, kaas, kwark en hüttenkäse.

Het zit ook in groene bladgroenten, noten en zaden, maar meestal in kleinere hoeveelheden. Je zou daarom aanzienlijk grotere porties van deze voedingsmiddelen moeten eten om aan je calciumbehoefte te voldoen. 

Kies je voor plantaardige alternatieven voor zuivel, zoals haver- of sojadrank? Dan is het verstandig om varianten te kiezen die verrijkt zijn met calcium. Deze bevatten ongeveer evenveel calcium als gewone melk. 

Wanneer je langdurig te weinig calcium binnenkrijgt, kunnen je botten zwakker worden en kan het risico op osteoporose (botontkalking) toenemen, vooral op oudere leeftijd.

Als je geen zuivelproducten of met calcium verrijkte plantaardige alternatieven gebruikt, kan het lastiger zijn om voldoende calcium binnen te krijgen.

Afhankelijk van hoeveel calcium je uit de rest van je voeding haalt, kunnen supplementen soms nodig zijn. 

Antioxidanten: de bescherming van je lichaam

Sommige vitamines en mineralen, zoals vitamine C, vitamine E en selenium, werken ook als antioxidanten.

Ze helpen lichaamscellen te beschermen tegen oxidatieve stress. Dit ontstaat wanneer er te veel vrije radicalen aanwezig zijn die cellen kunnen beschadigen.

Een eenvoudige manier om verschillende antioxidanten binnen te krijgen, is door kleurrijk te eten.

Fruit, bessen en groenten in verschillende kleuren bevatten veel vitamines en andere beschermende stoffen.

Door je bord te vullen met kleurrijke en voedzame producten, krijg je vanzelf meer verschillende voedingsstoffen binnen. 

Hoe krijg je voldoende vitamines en mineralen binnen? 

Gezond en gevarieerd eten is belangrijk om voldoende vitamines en mineralen binnen te krijgen. 

Probeer je maaltijden samen te stellen met groenten, fruit, volkorenproducten, peulvruchten, magere eiwitbronnen en zuivelproducten of verrijkte plantaardige alternatieven. 

  • Eet kleurrijk: door te variëren met groenten, fruit en bessen krijg je meer verschillende vitamines, mineralen en nuttige plantaardige stoffen binnen. 
  • Kies voor volkorenproducten: vervang witbrood, witte rijst en gewone pasta door volkoren varianten. Deze bevatten over het algemeen meer vezels en verschillende belangrijke vitamines en mineralen. De vezels in volkorenproducten kunnen er bovendien voor zorgen dat je langer een verzadigd gevoel hebt.
  • Probeer snoep, gebak en alcohol te beperken: deze producten bevatten relatief weinig voedingsstoffen en leveren vaak veel calorieën in verhouding tot de hoeveelheid vitamines en mineralen. Door ze minder vaak te nemen, houd je meer ruimte over voor voedzame producten.

Meer is niet altijd beter

De kans dat je via gewone voeding te veel vitamines of mineralen binnenkrijgt, is erg klein. 

Voedingssupplementen kunnen echter soms leiden tot een te hoge inname van bepaalde vitamines en mineralen, vooral als je meerdere verschillende supplementen tegelijk gebruikt. 

Hoge doseringen van bepaalde vitamines, zoals vitamine A en vitamine D, kunnen schadelijk zijn.

Ook een teveel aan sommige mineralen kan invloed hebben op de opname van andere voedingsstoffen. 

Supplementen kunnen nuttig zijn als je ze nodig hebt, maar kunnen een gevarieerd eetpatroon niet vervangen.

Fruit, groenten en andere voedzame voedingsmiddelen bevatten namelijk niet alleen vitamines en mineralen, maar ook vezels en allerlei andere stoffen die in het lichaam samenwerken.

Het innemen van hoge doseringen van afzonderlijke vitamines levert daarom niet automatisch dezelfde gezondheidsvoordelen op. 

Twijfel je of je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt of overweeg je voedingssupplementen te gebruiken? Bespreek dit dan met je arts of behandelteam.

Bij Yazen kun je persoonlijke voedingsbegeleiding krijgen van een arts, gezondheidscoach en diëtist. Zij kunnen je ook helpen beoordelen of je extra voedingssupplementen al dan niet nodig hebt.

Ontdek hoe Yazen je kan helpen

Samenvatting

Vitamines en mineralen zijn kleine, maar onmisbare voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft om goed te kunnen functioneren.

Ze spelen een belangrijke rol bij je immuunsysteem, energiestofwisseling, spieren en botten. 

De meeste mensen krijgen voldoende vitamines en mineralen binnen via een gevarieerd eetpatroon. Sommige groepen, waaronder ouderen, mensen die weinig in de zon komen of mensen met bepaalde gezondheidsproblemen, zoals overgewicht en obesitas, kunnen echter soms extra voedingssupplementen nodig hebben.

Onthoud: meer is niet altijd beter. Gebruik voedingssupplementen alleen wanneer dat nodig is, niet zomaar voor de zekerheid.

De beste basis voor een goede gezondheid blijft een voedzaam eetpatroon, regelmatig bewegen en voldoende tijd nemen voor rust en herstel.

Linda Cronberg is geregisteerd diëtist met een bachelordiploma in sportwetenschappen en heeft meer dan 25 jaar ervaring binnen de gezondheidszorg en sociale zorg, waarvan 15 jaar gericht op leefstijl- en gedragsverandering in relatie tot overgewicht en obesitas. Bij Yazen werkt Linda als medisch copywriter en contentontwikkelaar en is ze tevens betrokken bij de ontwikkeling van de eigen voedingssupplementen van het bedrijf.

Begin vandaag nog met afvallen met Yazen

Het enige wat je hoeft te doen is een account aanmaken en enkele vragen over je gezondheid beantwoorden.
Ga aan de slag
Ga aan de slag
Ga aan de slag